Crocidura leucodon - Kır sivrifaresi

Crocidura leucodon (Hermann, 1780) - Kır sivrifaresi

Sınıf: Mammalia Takım: Insectivora Familya: Soricidae

Tavsif:

1780. Sorex leucodon Hermann, in: Zimmermann, Geogr. Gesch. Mensch. Vierf. Thiere, 2: 382.

Terra-typica: Ren Havzası, Strasburg civarı, Fransa.

1865. Crocidura leucodon Wagler and Brandt, Study on the dental system of the shrew, p. 60.

Vücut Yapısı:
Diğer Crocidura türlerinden farklı olan C. leucodon'un vücudu küçük ve bununla orantılı olarak başı küçük, kafatası ve rostrum narin; kuyruğu da kısadır. Üstten bakılınca kafatasında beyin kapsülünün yan hatları (suaveolens’e göre) çok daha düz, birbirine hemen hemen paralel ve az kavisli; yandan bakılınca beyin kapsülünün önünde ve interorbital bölgenin arkasında hafifçe bir çukurluk görülür. Türkiye örneklerinde KyU, B+G'nin % 42-59'una eşittir. Orta ölçülerdeki bu sivrifare,

© foto: Dr. Ahmet KARATAŞ - Niğde, Eylül 2003.

nispeten uzun vücut ve kısa kuyruğu ile uzun kuyruklu olan C. suaveolens’ten ayrılır. C. leucodon, dorsal ve ventral kürk renkleri arasındaki yanlardaki bariz ayrım çizgisiyle C. russula ve C. gueldenstaedtii’den ayrılabilir. Kuyruk, dikkati çekecek derecede C. lasia ve C. suaveolens’ten daha soluk renklidir. C. gueldenstaedtii'den daima kolayca ayrılamaz, dental karakterleri kullanmak daha yararlıdır. DF, 3.1.1.3./1.1.1.3.= 28 şeklinde; dişler, tamamen beyaz; diş ucunda pigmentleşme yoktur. Sivri uçlu (unicuspid) 3 diş kısa ve kalın yapılıdır (tipik yapısı). II. Pm’ın ön kenarında hiçbir tüberkül bulunmaz. Dişilerinde 6 adet emme papili bulunur. Karyotipte 2n= 28, NF= 56, NFa= 52’dir (Şimşek, 1979; Zima and Kral, 1984a; Krapp, 1990). TB 98-120, KyU 65-85, AU 11-14, KU 6-10 mm; W 6-10 (14) gr’dır.

Yaşam alanı:
C. suaveolens ve C. gueldenstaedtii'den farklı olarak; bu tür, daha ziyade 1200-1700 m veya daha yükseklerde yaşamayı tercih eder. Daha yaygın olan C. suaveolens ile simpatrik olarak yoğun vejetasyonlu biotopları tercih eder. Osborn (1965), örneklerini C. gueldenstaedtii ile birlikte yoğun vejetasyonlu sık ormanda bir dere boyunca bulmuş; Yalova'da ise C. suaveolens ile birlikte kavak ağaçlarının altındaki çayırlıkta bulmuştur. Geniş orman ve dağlardan uzak dururlar. Tipik habitatı sıcak, kuru stepler ve açık alanlardır. Ağaç altı vejetasyonu ve sık ormanlara da müsamaha eder. Tarlalarda da bulunabilir. Atallah (1977), Lübnan örneklerini çayırlık alanlardaki yuvada bulmuştur. Hakkari’de vertikal dağılım 2500 m’yi bulur (Şimşek, 1979). Şimşek (1979)’e göre kısmen sudan uzak çalı altlarında ayrık otlarının hakim olduğu tarlalarda, yoncalıklarda, sulama arkları kenarlarında diğer Crocidura türleriyle birlikte bulunur.

Biyolojisi:
Bu türde de "kervan oluşumu" gözlenir; bir yerden başka bir yere giderken, en önde annenin, onun arkasında yavruların, birbirlerinin kuyruklarına dişleri ile tutunarak bir kervan oluştururlar. Genel biyolojik özellikleri C. russula'nınki gibidir. İyi bir tırmanıcıdır. Atallah (1977)’e göre yuvalarını kendi kazmaz; bu nedenle kemiricilere ait yuvaları kullanır. Nitekim Lübnan örnekleri, Microtus socialis’e ait yuvadan yakalanmıştır. Yuvalarını otlardan ve çamurla sıvanmış yapraklardan yaparlar. Çiftleşme dönemi genelde 4.-9. aylarda olmakla birlikte; mevsime bağlı değildir. GbS 31 gün olup, doğum zamanı da mevsime bağlı olmamakla birlikte; genelde 4.-9. aylardadır. Yılda 2-4 (2-7) defa ve her defasında gözleri 13 günde açılan 3-9 yavru doğurur. 16 gün emzirilen yavrular, 4-5 haftada kendi başlarına hareket edebilecek hale gelirler. 4 ay-1 yılda eşeysel olgunluğa ulaşırlar. Ömürleri 1.5 yıldır; doğadakiler bazen II. bir kış daha görebilir. Bu tür, doğada çok az çalışılmıştır. Bir erginin yavrulara refaketi ile, herbiri ağzı ile öndekinin kuyruk veya kalça kısmından tutarak gerçekleştirilen kervan oluşumu görülür. Bu olay, yuva zarar gördüğünde veya yavrular anneleri ile ilk besin aramaya çıktıklarında görülebilir.

Dağılım:

Geniş bir areale sahip olan bu tür, Fransa’dan Volga ve Kafkaslar üzerinden Elburz Dağları, Türkiye, İsrail, Lübnan’a kadar olan bölgeden. Trakya ve Batı Anadolu ve buna yakın bir tür (?) olan C. l. lasia ile birlikte güney, kuzey ve doğu bölgelerinde rastlanmaktadır.

Sistematik Durumu:

Richter (1970) ve Gureev (1979) tarafından revize edilmiştir. persica’yı

da kapsar (bkz. Dolgov, 1979). Ancak Gureev (1979) ve Gromov and Baranova (1981), herhangi bir açıklama yapmadan; persica’yı ayrı bir tür olarak almışlardır. Hatt (1959), Irak’takileri bir İran formu olan C. l. persica olarak vermiş; ancak Nader (1969) tarafından yapılan sonraki incelemelerde bu form, C. russula içine alınmıştır. Hutterer and Harrison (1988) ise bunları şimdilik kaydıyla C. suaveolens içinde değerlendirmişlerdir. Bir diğer form olan lasia da bu türe dahil edilir [bkz. Catzeflis et al. (1985), Gureev (1979) ve Jenkins (1976)]; ancak bkz. Corbet (1978). Keza İran’dan caspica ile Filistin’den judaica bu türe dahil edilmektedir. Harrison and Bates (1991), bütün Arabistan populasyonlarını nominattan daha soluk renkli olan C. l. judaica alttüründen almışlardır. Avrupa dağılımı, Krapp (1990) tarafından; Arabistan Yarımadası’ndaki dağılımı, Harrison and Bates (1991) tarafından derlenerek verilmiştir. von Lehmann (1966)’ın Erzurum ve Tatvan örnekleri, hem Seben Dağı (Bolu) örnekleri ile hem de diğerleriyle biraz farklı bulunmuştur. Bu iki lokaliteden olanların muhtemelen lasia olduğu bildirilmiştir.

Lehmann (1969), Erzurum ve Tatvan’dan elde edilen 3 örneği sicula olarak kaydetmiş. Miller (1901)’in Sicilya’dan tanımladığı bu form, Avrupa leucodon ve russula türlerine çok benzediğinden çeşitli yazarlar leucodon’un alt türü veya ayrı bir tür olarak almıştır (ayrıntılar için bkz. Şimşek, 1979). Erzurum ve Tatvan’dan bu 3 örneği Richter (1963), leucodon olarak kaydederken; Spitzenberger (1970) dorsal-ventral rengin yanlarda kesin bir hatla ayrıldığını; kuyruğunda iki renkli olduğunu ve bu özelliklerle leucodon’a benzedikleri; ancak CbU bakımından küçük olduğundan sınıflandıramamıştır. Miller (1912)’e göre sicula’da dorsal-ventral renk ayrımı yanlarda pek kesin değildir. Şimşek (1979), Erzurum’dan 2 örnek yakalayarak bunların leucodon olduğunu bildirmiştir ve Lehmann (1969)’un sicula dediği örneklerle karşılaştırmış ve büyük ihtimalle bunların leucodon olduğunu bildirmiştir.

Şimşek (1979) ise bu formun Türkiye’dekilerden farklı olduğunu ve yurdumuzda persica’nın bulunduğunu bildirmiştir. Şimşek (1979), Thomas (1907) ve Ognev (1928)’in verdiği renklerle tam bir uygunluk gösterdiğini bildirerek, Türkiye örneklerini persica olarak almıştır. Yine kafatası ölçüleri (ÜDU ve ADU hariç) Ognev (1928)’inki ile uygundur. Ancak ÜDU ve ADU ölçülerinin alınışı farklı olduğundan bu fark çıkmıştır. Önemli bir ayırıcı özellik olan KyU bakımından da Ognev (1928) ile uygun; nominattan KyU bakımından büyüktür. B+G ve BKG ile de farklıdır. Spitzenberger (1970) ise nominattan farklı olan Türkiye örneklerini Krapp (1990) gibi narentae olarak bildirmiştir. Şimşek (1979), narantae holotipinin ölçüleriyle kıyas yaptığında; holotipin CbU ve BKG bakımından Şimşek (1979) örneklerinden farklı ve daha büyük, percica’ya uygundur. Yine Spitzenberger (1970), narentae’nin dorsal ve nominattan daha açık olduğunu ve Türkiye örneklerini narentae olarak almıştır. Şimşek (1979)’te Türkiye örneklerinin dorsalde nominatten açık olduğunu; ancak dorsalde çoğu kez kızılımsı sarımsı veya kahverengimsi özellik gösteren persica ile tam bir uyum olduğunu ve Türkiye örneklerinin narentae değil; persica (Thomas, 1907) [Crocidura leucodon persica Thomas, Ann. Mag. Mat. Hist., 20: 198-199. Terra-typica: Elburz Dağları, İran’ın kuzeyi]. Vücudun dorsali açık gri ya da kızılımsı ve sarımsı-açık griden kahverengimsi-faregrisine kadar değişir. Bu renkler yazın biraz daha açık, kışın biraz daha koyudur. Ancak hiçbir zaman siyahımsı-griye erişmez. Ventralde ise grimsi-beyaz veya beyazımsı-gridir. KyU, nominat form’dan daha uzundur.

Krapp (1990), Avrupa populasyonlarını 2 alttüre ayırmış; bunlardan nominat form, Kuzeybatı Avrupa’da; narentae Bolkay, 1925 [1925. Crocidura leucodon narentae Bolkay, Novit. Mus. Sarajevo, 1: 7-8. Terra-typica: Čapljna ve Mogorjelo arası, Bosna-Hersek] Orta ve Doğu Avrupa ile Türkiye’de dağılım göstermektedir.

En son çalışma, Krystufek and Vohralik (2001)'e ait olup; lasia'yı C. leucodon'un Doğu Karadeniz'deki daha büyük ölçülü alttürü olarak almışlardır.

1. Nispeten iri yapılı; TB 100 mm’ye; KBU 23.0 mm’ye ulaşır. CbU 20.0-21.7, BKG 9.5-10.3 mm. Kuyruk biraz uzun (34-45 mm), AU 12.2-15, AFG 3.5-4.0, ÜDU 9.6-11.1 mm. Hem vücutta hem da kuyrukta dorsal ve ventral renkleri yanlarda daima kesin bir hat ile ayrılmaz; hatta aynı renkteler. Sırt ortasındaki kıllar, yazın 3.5-4; kışın 5.5-6 mm. ......... Crocidura leucodon lasia

(1). Nispeten küçük yapılı; TB 120 mm’den, KBU 21.5 mm’den az; CbU 17.1-20.4, BKG 8.6-9.5, AFG 3.0-3.5 mm. Kuyruk kısa (28-36 mm). AU 11-14, ÜDU 8-10.2 mm. Hem vücutta hem da kuyrukta dorsal ve ventral renkleri yanlarda kesin bir hat ile ayrılır; hatta aynı renkteler. Sırt ortasındaki kıllar, yazın 3.5-4; kışın 5.5-6 mm. ............................. Crocidura leucodon ssp.

Kırmızı liste durumu:

Listelenmemiş düşük risk altında; bkz. IUCN Kırmızı Liste

Kaynaklar:

Corbet (1978), Şimşek (1979), Dobroruka (1988), Krapp (1990), Harrison and Bates (1991), Wilson and Reeder (1993), Demirsoy (1996), Krystufek and Vohralik (2001).

*Crocidura leucodon* (Hermann, 1780) - Kır sivrifaresi
	Sınıf: Mammalia Takım: Insectivora Familya: Soricidae
Tavsif:	1780. Sorex leucodon Hermann, in: Zimmermann, Geogr. Gesch. Mensch. Vierf. Thiere, 2: 382. Terra-typica: Ren Havzası, Strasburg civarı, Fransa. 1865. Crocidura leucodon Wagler and Brandt, Study on the dental system of the shrew, p. 60.
Vücut Yapısı:	Diğer Crocidura türlerinden farklı olan C. leucodon'un vücudu küçük ve bununla orantılı olarak başı küçük, kafatası ve rostrum narin; kuyruğu da kısadır. Üstten bakılınca kafatasında beyin kapsülünün yan hatları (suaveolens’e göre) çok daha düz, birbirine hemen hemen paralel ve az kavisli; yandan bakılınca beyin kapsülünün önünde ve interorbital bölgenin arkasında hafifçe bir çukurluk görülür. Türkiye örneklerinde KyU, B+G'nin % 42-59'una eşittir. Orta ölçülerdeki bu sivrifare,	© foto: Dr. Ahmet KARATAŞ - Niğde, Eylül 2003.
	nispeten uzun vücut ve kısa kuyruğu ile uzun kuyruklu olan C. suaveolens’ten ayrılır. C. leucodon, dorsal ve ventral kürk renkleri arasındaki yanlardaki bariz ayrım çizgisiyle C. russula ve C. gueldenstaedtii’den ayrılabilir. Kuyruk, dikkati çekecek derecede C. lasia ve C. suaveolens’ten daha soluk renklidir. C. gueldenstaedtii'den daima kolayca ayrılamaz, dental karakterleri kullanmak daha yararlıdır. DF, 3.1.1.3./1.1.1.3.= 28 şeklinde; dişler, tamamen beyaz; diş ucunda pigmentleşme yoktur. Sivri uçlu (unicuspid) 3 diş kısa ve kalın yapılıdır (tipik yapısı). II. Pm’ın ön kenarında hiçbir tüberkül bulunmaz. Dişilerinde 6 adet emme papili bulunur. Karyotipte 2n= 28, NF= 56, NFa= 52’dir (Şimşek, 1979; Zima and Kral, 1984a; Krapp, 1990). TB 98-120, KyU 65-85, AU 11-14, KU 6-10 mm; W 6-10 (14) gr’dır.
Yaşam alanı:	C. suaveolens ve C. gueldenstaedtii'den farklı olarak; bu tür, daha ziyade 1200-1700 m veya daha yükseklerde yaşamayı tercih eder. Daha yaygın olan C. suaveolens ile simpatrik olarak yoğun vejetasyonlu biotopları tercih eder. Osborn (1965), örneklerini C. gueldenstaedtii ile birlikte yoğun vejetasyonlu sık ormanda bir dere boyunca bulmuş; Yalova'da ise C. suaveolens ile birlikte kavak ağaçlarının altındaki çayırlıkta bulmuştur. Geniş orman ve dağlardan uzak dururlar. Tipik habitatı sıcak, kuru stepler ve açık alanlardır. Ağaç altı vejetasyonu ve sık ormanlara da müsamaha eder. Tarlalarda da bulunabilir. Atallah (1977), Lübnan örneklerini çayırlık alanlardaki yuvada bulmuştur. Hakkari’de vertikal dağılım 2500 m’yi bulur (Şimşek, 1979). Şimşek (1979)’e göre kısmen sudan uzak çalı altlarında ayrık otlarının hakim olduğu tarlalarda, yoncalıklarda, sulama arkları kenarlarında diğer Crocidura türleriyle birlikte bulunur.
Biyolojisi:	Bu türde de "kervan oluşumu" gözlenir; bir yerden başka bir yere giderken, en önde annenin, onun arkasında yavruların, birbirlerinin kuyruklarına dişleri ile tutunarak bir kervan oluştururlar. Genel biyolojik özellikleri C. russula'nınki gibidir. İyi bir tırmanıcıdır. Atallah (1977)’e göre yuvalarını kendi kazmaz; bu nedenle kemiricilere ait yuvaları kullanır. Nitekim Lübnan örnekleri, Microtus socialis’e ait yuvadan yakalanmıştır. Yuvalarını otlardan ve çamurla sıvanmış yapraklardan yaparlar. Çiftleşme dönemi genelde 4.-9. aylarda olmakla birlikte; mevsime bağlı değildir. GbS 31 gün olup, doğum zamanı da mevsime bağlı olmamakla birlikte; genelde 4.-9. aylardadır. Yılda 2-4 (2-7) defa ve her defasında gözleri 13 günde açılan 3-9 yavru doğurur. 16 gün emzirilen yavrular, 4-5 haftada kendi başlarına hareket edebilecek hale gelirler. 4 ay-1 yılda eşeysel olgunluğa ulaşırlar. Ömürleri 1.5 yıldır; doğadakiler bazen II. bir kış daha görebilir. Bu tür, doğada çok az çalışılmıştır. Bir erginin yavrulara refaketi ile, herbiri ağzı ile öndekinin kuyruk veya kalça kısmından tutarak gerçekleştirilen kervan oluşumu görülür. Bu olay, yuva zarar gördüğünde veya yavrular anneleri ile ilk besin aramaya çıktıklarında görülebilir.
Dağılım:	Geniş bir areale sahip olan bu tür, Fransa’dan Volga ve Kafkaslar üzerinden Elburz Dağları, Türkiye, İsrail, Lübnan’a kadar olan bölgeden. Trakya ve Batı Anadolu ve buna yakın bir tür (?) olan C. l. lasia ile birlikte güney, kuzey ve doğu bölgelerinde rastlanmaktadır.
Sistematik Durumu:	Richter (1970) ve Gureev (1979) tarafından revize edilmiştir. persica’yı
	da kapsar (bkz. Dolgov, 1979). Ancak Gureev (1979) ve Gromov and Baranova (1981), herhangi bir açıklama yapmadan; persica’yı ayrı bir tür olarak almışlardır. Hatt (1959), Irak’takileri bir İran formu olan C. l. persica olarak vermiş; ancak Nader (1969) tarafından yapılan sonraki incelemelerde bu form, C. russula içine alınmıştır. Hutterer and Harrison (1988) ise bunları şimdilik kaydıyla C. suaveolens içinde değerlendirmişlerdir. Bir diğer form olan lasia da bu türe dahil edilir [bkz. Catzeflis et al. (1985), Gureev (1979) ve Jenkins (1976)]; ancak bkz. Corbet (1978). Keza İran’dan caspica ile Filistin’den judaica bu türe dahil edilmektedir. Harrison and Bates (1991), bütün Arabistan populasyonlarını nominattan daha soluk renkli olan C. l. judaica alttüründen almışlardır. Avrupa dağılımı, Krapp (1990) tarafından; Arabistan Yarımadası’ndaki dağılımı, Harrison and Bates (1991) tarafından derlenerek verilmiştir. von Lehmann (1966)’ın Erzurum ve Tatvan örnekleri, hem Seben Dağı (Bolu) örnekleri ile hem de diğerleriyle biraz farklı bulunmuştur. Bu iki lokaliteden olanların muhtemelen lasia olduğu bildirilmiştir. Lehmann (1969), Erzurum ve Tatvan’dan elde edilen 3 örneği sicula olarak kaydetmiş. Miller (1901)’in Sicilya’dan tanımladığı bu form, Avrupa leucodon ve russula türlerine çok benzediğinden çeşitli yazarlar leucodon’un alt türü veya ayrı bir tür olarak almıştır (ayrıntılar için bkz. Şimşek, 1979). Erzurum ve Tatvan’dan bu 3 örneği Richter (1963), leucodon olarak kaydederken; Spitzenberger (1970) dorsal-ventral rengin yanlarda kesin bir hatla ayrıldığını; kuyruğunda iki renkli olduğunu ve bu özelliklerle leucodon’a benzedikleri; ancak CbU bakımından küçük olduğundan sınıflandıramamıştır. Miller (1912)’e göre sicula’da dorsal-ventral renk ayrımı yanlarda pek kesin değildir. Şimşek (1979), Erzurum’dan 2 örnek yakalayarak bunların leucodon olduğunu bildirmiştir ve Lehmann (1969)’un sicula dediği örneklerle karşılaştırmış ve büyük ihtimalle bunların leucodon olduğunu bildirmiştir. Şimşek (1979) ise bu formun Türkiye’dekilerden farklı olduğunu ve yurdumuzda persica’nın bulunduğunu bildirmiştir. Şimşek (1979), Thomas (1907) ve Ognev (1928)’in verdiği renklerle tam bir uygunluk gösterdiğini bildirerek, Türkiye örneklerini persica olarak almıştır. Yine kafatası ölçüleri (ÜDU ve ADU hariç) Ognev (1928)’inki ile uygundur. Ancak ÜDU ve ADU ölçülerinin alınışı farklı olduğundan bu fark çıkmıştır. Önemli bir ayırıcı özellik olan KyU bakımından da Ognev (1928) ile uygun; nominattan KyU bakımından büyüktür. B+G ve BKG ile de farklıdır. Spitzenberger (1970) ise nominattan farklı olan Türkiye örneklerini Krapp (1990) gibi narentae olarak bildirmiştir. Şimşek (1979), narantae holotipinin ölçüleriyle kıyas yaptığında; holotipin CbU ve BKG bakımından Şimşek (1979) örneklerinden farklı ve daha büyük, percica’ya uygundur. Yine Spitzenberger (1970), narentae’nin dorsal ve nominattan daha açık olduğunu ve Türkiye örneklerini narentae olarak almıştır. Şimşek (1979)’te Türkiye örneklerinin dorsalde nominatten açık olduğunu; ancak dorsalde çoğu kez kızılımsı sarımsı veya kahverengimsi özellik gösteren persica ile tam bir uyum olduğunu ve Türkiye örneklerinin narentae değil; persica (Thomas, 1907) [Crocidura leucodon persica Thomas, Ann. Mag. Mat. Hist., 20: 198-199. Terra-typica: Elburz Dağları, İran’ın kuzeyi]. Vücudun dorsali açık gri ya da kızılımsı ve sarımsı-açık griden kahverengimsi-faregrisine kadar değişir. Bu renkler yazın biraz daha açık, kışın biraz daha koyudur. Ancak hiçbir zaman siyahımsı-griye erişmez. Ventralde ise grimsi-beyaz veya beyazımsı-gridir. KyU, nominat form’dan daha uzundur. Krapp (1990), Avrupa populasyonlarını 2 alttüre ayırmış; bunlardan nominat form, Kuzeybatı Avrupa’da; narentae Bolkay, 1925 [1925. Crocidura leucodon narentae Bolkay, Novit. Mus. Sarajevo, 1: 7-8. Terra-typica: Čapljna ve Mogorjelo arası, Bosna-Hersek] Orta ve Doğu Avrupa ile Türkiye’de dağılım göstermektedir. En son çalışma, Krystufek and Vohralik (2001)'e ait olup; lasia'yı C. leucodon'un Doğu Karadeniz'deki daha büyük ölçülü alttürü olarak almışlardır. 1. Nispeten iri yapılı; TB 100 mm’ye; KBU 23.0 mm’ye ulaşır. CbU 20.0-21.7, BKG 9.5-10.3 mm. Kuyruk biraz uzun (34-45 mm), AU 12.2-15, AFG 3.5-4.0, ÜDU 9.6-11.1 mm. Hem vücutta hem da kuyrukta dorsal ve ventral renkleri yanlarda daima kesin bir hat ile ayrılmaz; hatta aynı renkteler. Sırt ortasındaki kıllar, yazın 3.5-4; kışın 5.5-6 mm. ......... Crocidura leucodon lasia (1). Nispeten küçük yapılı; TB 120 mm’den, KBU 21.5 mm’den az; CbU 17.1-20.4, BKG 8.6-9.5, AFG 3.0-3.5 mm. Kuyruk kısa (28-36 mm). AU 11-14, ÜDU 8-10.2 mm. Hem vücutta hem da kuyrukta dorsal ve ventral renkleri yanlarda kesin bir hat ile ayrılır; hatta aynı renkteler. Sırt ortasındaki kıllar, yazın 3.5-4; kışın 5.5-6 mm. ............................. Crocidura leucodon ssp.
Kırmızı liste durumu:	Listelenmemiş düşük risk altında; bkz. IUCN Kırmızı Liste
Kaynaklar:	Corbet (1978), Şimşek (1979), Dobroruka (1988), Krapp (1990), Harrison and Bates (1991), Wilson and Reeder (1993), Demirsoy (1996), Krystufek and Vohralik (2001).